استحالت الأجزاء الارضية نارا صرفة صارت غير مرئية لعدم الإستضائة فظن أنها طفئت فليس ذلك بطفوء . يعنى : دود كه اجزاى خشك خرد خاكى آميخته با هوا است ، چون كسب حرارت كرده است از بخار - كه اجزاى خرد آبى آميخته با هوا است - بالا مىرود ، زيرا كه خشك از جهت امساك و اجتماع اجزايش ، بيشتر كيفيّت فعليه‌اش را حفظ مىكند و سخت نگهدار آنست ، پس چون به جوّ اقصى كه حارّ بالفعل و مجاور قريب به كره نار است نخست طرف بالاى آن آتش مىگيرد سپس شعله در او مىدود تا آخر آن را فرا مىگيرد كه اشتعالى ممتد بنام شهاب ديده مىشود ، پس چون اجزاى ارضى آتش خالص شده است ديده نمىشود و گمان مىرود خاموش شده است . اينك به همين اندازه در اين گونه مسائل طبيعى كه بحث استطرادى است اكتفا مىكنيم . مراجعه بفصل ياد شده شفاء و فصول نمط مذكور اشارات ، و سؤال و جواب بيرونى و ابن سينا كه در شرح حال ابوريحان بيرونى در لغت نامه دهخدا نيز مرقوم‌اند ، براى آشنايى بيشتر در اين مطالب طبيعى مطلوبند . رساله را در همين‌جا خاتمه مىدهيم . وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ . قم - حسن حسن زاده آملى 16 شوال المكرم 1409 ه . ق 1 / 3 / 1368 ه . ش